است « 1 » . اين گزيده‌ها به لحاظ تاريخ انديشهء ايرانى ارزشى ويژه دارد . ( 5 ) . نيان زيندگان / كنز الاحياء « مانى » ( م 277 م ) كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 2 ، ش 2 ) متمّم « انجيل زنده » ( - سفر الاحياء ) هموست ( ش 1 ) كه يكسره در فلسفهء عرفانى بوده است . ( 6 ) . رازنامه / سفر الاسرار « مانى » كه ياد شد ( 1 ، بهرهء 2 ، ش 3 ) نيز بسا عرفان ناب باشد ؛ همچنين كتاب « كوان » ( - سفر الجبابرة ) همو كه وجود دارد ( ش 4 ) راجع به ملائك و نفوس ظلمانى است . در باب « قدماى خمسه » رازى و ديگر گيتىگرايان ( - اصحاب هيولا ) كه سرراست مأخوذ از نظريهء مانوى است ، بحث بسيار مفصّل باشد كه اينجا مجال آن نيست . ( 7 ) . شكند گومانيك وچار ، كه پيشتر ياد شد ( I ، ش 5 ) اگرچه روح فلسفى برآن چيره است ؛ و ضدّ مانوى باشد ، در باب ثنويّت يا مسألهء ضدّين ، مبادى نور و ظلمت ، قدماى وجود ( زمان و مكان ) ، موضوع كثرت و اصل وحدت و تضاد يك مرجع اساسى است . ( 8 ) . تعاليم لاهوتى / تفسير كائنات ، از تئودور مصيصى / موپسوستى نسطورى ( م 428 م ) كه هيبا / هيبها ادسايى « ترجمان » ( م 457 م ) از يونانى به سريانى ترجمه كرد . ( 9 ) . مواعظ ( منظوم ) يعقوب سروجى اسقف مونوفيزيتى ( م 521 م ) به سريانى كه همراه با برخى از نامه‌هاى وى بجا مانده است . ( 10 ) . رسالات لاهوتيه ( سريانى ) فيلوكسنوس / اكسناياى ادسايى مونوفيزيت ( م 523 م ) . ( 11 ) . تعاليم لاهوتى ( سريانى ) جبرائيل مروى نسطورى اسقف هرمزد اردشير ( ح 550 م ) كه جنبهء ادبى هم دارد . ( 12 ) . رسائل لاهوتيه ( سريانى ) دانشمند مشهور ايرانى سوروس سبخت مطران قنسرين ( م 667 م ) .

--> ( 1 ) . زبان و ادبيات پهلوى ( تاواديا ) ، ص 106 ، 107 ، 109 .